Thị trường sách châu Á: Cú lội ngược dòng ngoạn mục thời đại số

Thị trường sách châu Á đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ với doanh thu khổng lồ, thách thức mọi dự báo về việc Internet sẽ thay thế hoàn toàn văn hóa đọc truyền thống hiện nay.

Nhiều năm trước, các chuyên gia phân tích thường nhìn nhận ngành xuất bản tại châu Á với sự hoài nghi. Khi đó, việc đọc sách chủ yếu được coi là công cụ để thăng tiến xã hội, dẫn đến sự thống trị tuyệt đối của sách giáo khoa, tài liệu ôn thi và các dòng sách self-help thực dụng. Tuy nhiên, một sự chuyển dịch ngầm đã diễn ra, biến việc đọc từ một “nghĩa vụ phát triển” thành một “thú vui tâm trí” thực thụ.

Sự tương phản gây sốc giữa thị trường châu Á và phương Tây

Trong khi nhiều quốc gia phương Tây chứng kiến sự suy giảm của các nhà sách truyền thống, khu vực châu Á - Thái Bình Dương lại vươn lên trở thành đầu tàu xuất bản toàn cầu. Theo dữ liệu từ Liên đoàn quốc tế về quyền tái bản (IFRRO), doanh thu từ ấn phẩm in và điện tử tại đây đạt mức 400 - 420 tỷ USD vào năm 2024.

Điểm đáng chú ý là tốc độ tăng trưởng dự kiến từ nay đến năm 2030 đạt khoảng 8% - 10% mỗi năm, nhanh gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Để thấy rõ sự chênh lệch, hãy nhìn vào con số doanh thu của hai cường quốc xuất bản phương Tây trong giai đoạn 2023-2024: Mỹ đạt khoảng 32 tỷ USD và Anh đạt 9 tỷ USD. Sự phục hồi và tăng trưởng tại châu Á không chỉ đến từ sở thích cá nhân mà còn được thúc đẩy bởi nhu cầu cấp thiết trong hệ thống chính trị - xã hội và sự mở rộng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu.

Những “đầu tàu” dẫn dắt cuộc chơi: Ấn Độ và Trung Quốc

Ấn Độ: Sức mạnh của ngôn ngữ và văn học đa dạng

Ấn Độ hiện là thị trường sách tiếng Anh lớn thứ hai thế giới với quy mô ước tính hơn 11 tỷ USD. Không chỉ dừng lại ở tiếng Anh, các ngôn ngữ và phương ngữ địa phương cũng đang phát triển rực rỡ. Thành công của những tác phẩm như Tomb of Sand của Geetanjali Shree (đoạt giải International Booker Prize 2022) hay hồi ký của Arundhati Roy đã khẳng định vị thế của văn học Ấn Độ trên bản đồ thế giới.

Trung Quốc: Khi chính sách định hình thói quen

Với quy mô thị trường vượt ngưỡng 200 tỷ USD, Trung Quốc là ví dụ điển hình về việc dùng chính sách để thúc đẩy văn hóa. Mục tiêu trở thành cường quốc văn hóa vào năm 2035 đã khiến chính phủ nước này ưu tiên việc đọc sách lên hàng đầu.

Một điểm thú vị là sự cộng sinh giữa mạng xã hội và sách. Nếu như BookTok ở Mỹ hay Anh chủ yếu tập trung vào tiểu thuyết thanh thiếu niên (YA), thì Douyin tại Trung Quốc lại biến thành một kênh phân phối đa dạng, từ sách giáo dục chuyên sâu đến kỹ năng sống, biến nền tảng video ngắn thành động lực bán sách trực tiếp.

Những “khoảng tối” và thách thức cho sự phát triển bền vững

Dù những con số doanh thu rất ấn tượng, nhưng thực tế ngành sách châu Á vẫn đối mặt với những nghịch lý lớn. Khu vực này hiện vẫn gánh chịu tỷ lệ mù chữ cao, chiếm khoảng 46% thanh thiếu niên và 61% người lớn mù chữ trên toàn thế giới.

Hơn nữa, thói quen đọc sách hiện nay chủ yếu tập trung ở tầng lớp trung lưu và thượng lưu. Ngoại trừ Ấn Độ, rất ít quốc gia châu Á lọt vào danh sách những nước đọc nhiều sách nhất tính theo đầu người. Điều này cho thấy một sự phân hóa sâu sắc trong tiếp cận giáo dục và văn hóa.

Góc nhìn chuyên gia: Tương lai nào cho văn hóa đọc châu Á?

Sự bùng nổ về mặt thương mại là tín hiệu đáng mừng, nhưng để xây dựng một nền văn hóa đọc bền vững, châu Á cần nhiều hơn là những con số doanh thu. Việc nâng cao trình độ đọc viết tại các vùng sâu vùng xa và giảm bớt rào cản tiếp cận sách là ưu tiên sống còn. Hành động nhỏ như việc Thủ tướng Singapore Lawrence Wong chia sẻ về tầm ảnh hưởng của sách đối với cuộc đời mình trên mạng xã hội là một cách tiếp cận thông minh để truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

Bài học rút ra: Sự thành công của thị trường sách châu Á cho thấy khi công nghệ (mạng xã hội) được kết hợp đúng cách với nhu cầu phát triển bản thân và định hướng chính sách, nó sẽ không tiêu diệt sách giấy mà trái lại, trở thành đòn bẩy đưa sách đến gần hơn với độc giả.

Theo bạn, yếu tố nào sẽ quyết định việc một cuốn sách trở thành “best-seller’ tại thị trường châu Á hiện nay? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!