Chuyển đổi xanh: Chiến lược sống còn để doanh nghiệp Việt vươn tầm

Tăng trưởng xanh hiện nay không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Tại Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh”, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam đã đưa ra một nhận định sắc sảo: Tăng trưởng xanh không đơn thuần là câu chuyện bảo vệ môi trường, mà chính là yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh và là động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế dựa trên khoa học công nghệ. Thay vì nhìn nhận đây là một khoản chi phí phát sinh, doanh nghiệp cần coi đây là một khoản đầu tư chiến lược để tạo ra giá trị thặng dư trong dài hạn.

Áp lực từ thị trường quốc tế: Khi “Xanh” là tấm vé thông hành

Thực tế, áp lực chuyển đổi xanh đang đè nặng lên các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đặc biệt là khi Liên minh châu Âu (EU) - thị trường chiếm khoảng 12–15% tổng kim ngạch xuất khẩu - đang áp dụng những tiêu chuẩn môi trường khắt khe nhất thế giới.

Hiện nay, các “ông lớn” đa quốc gia không còn dừng lại ở lời kêu gọi mà đã đưa ra các yêu cầu cứng rắn đối với chuỗi cung ứng. Ví dụ điển hình như Nestlé và nhiều đối tác châu Âu sẵn sàng loại bỏ những nhà cung cấp không minh bạch về dữ liệu phát thải. Trong khi đó, Apple đã đặt ra thời hạn đến năm 2030, yêu cầu toàn bộ đối tác sản xuất phải sử dụng 100% năng lượng tái tạo.

Điều này tạo ra một cuộc sàng lọc tự nhiên: Doanh nghiệp nào thích nghi nhanh với tiêu chuẩn xanh sẽ tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, trong khi những đơn vị chậm chân sẽ đối mặt với rủi ro mất thị trường chiến lược.

Nhận diện những “điểm nghẽn” trong lộ trình xanh hóa

Dù cơ hội là rất lớn, nhưng quá trình chuyển đổi tại Việt Nam đang vấp phải những rào cản đáng kể. Theo phân tích của các chuyên gia, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà nằm ở năng lực tổ chức thực thi và nhận thức của doanh nghiệp.

• Tư duy ngắn hạn: Nhiều doanh nghiệp vẫn coi việc xanh hóa là gánh nặng chi phí thay vì là cơ hội để tối ưu hóa vận hành.
• Thiếu hụt nguồn vốn: Theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD từ nay đến năm 2040 để chuyển đổi, trong đó khu vực tư nhân phải huy động tới 184 tỷ USD. Tuy nhiên, khảo sát từ Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho thấy gần 50% doanh nghiệp đang “khát” vốn xanh.
• Hệ thống thể chế: Chính sách còn phân mảnh, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, khiến doanh nghiệp lúng túng trong triển khai.

Chiến lược 4 trụ cột để hiện thực hóa tăng trưởng bền vững

Để tháo gỡ những điểm nghẽn trên, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn đề xuất mô hình 4 trụ cột chính sách trọng tâm, tạo thành một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện:

1. Hoàn thiện thể chế: Nhà nước đóng vai trò điều phối, đảm bảo tính nhất quán trong các quy định về chuyển đổi xanh.
2. Vận hành thị trường carbon: Thiết lập cơ chế định giá carbon minh bạch để phân bổ nguồn lực hiệu quả, khuyến khích giảm phát thải.
3. Doanh nghiệp là trung tâm đổi mới: Tập trung đột phá trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, công nghiệp, logistics và nông nghiệp bền vững.
4. Thay đổi hành vi cộng đồng: Nâng cao nhận thức người tiêu dùng, tạo ra nhu cầu cho các sản phẩm xanh, tạo động lực ngược lại cho sản xuất.

Chuyển đổi số: “Đòn bẩy” để tiếp cận tín dụng xanh và ESG

Một điểm nhấn quan trọng được TS. Nguyễn Trung Thắng và ông Lê Nguyễn Trường Giang nhấn mạnh là mối quan hệ hữu cơ giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Không thể “xanh hóa” nếu không thể đo lường.

Ông Lê Nguyễn Trường Giang - Viện trưởng Viện Chiến lược Chuyển đổi số khẳng định: “Muốn xanh hóa, trước hết phải đo được, đếm được và tính được”. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống dữ liệu toàn diện từ khâu nguyên liệu đầu vào đến quy trình sản xuất và phân phối.

Khái niệm “Data Capital” (Vốn dữ liệu) xuất hiện như một yếu tố sản xuất mới. Khi doanh nghiệp sở hữu dữ liệu chính xác về mức độ phát thải và hiệu quả năng lượng, họ không chỉ tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế mà còn dễ dàng tiếp cận các khoản tín dụng xanh và huy động vốn thông qua các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Nếu tách rời tài chính, các tiêu chuẩn xanh sẽ chỉ dừng lại ở mức hình thức.

Tầm nhìn 2026-2035: Thời điểm vàng cho sự bứt phá

Giai đoạn 2026-2035 được xác định là “thời điểm vàng”. Đây là cửa sổ cơ hội để Việt Nam nâng cấp toàn diện nền kinh tế, chuyển từ gia công giá trị thấp sang sản xuất xanh giá trị cao. Nếu tận dụng tốt, chúng ta có thể vươn lên vị thế dẫn đầu khu vực về kinh tế bền vững.

Lời kết từ chuyên gia: Tăng trưởng xanh nên được nhìn nhận như một hệ sinh thái tích hợp: Tài chính là “dòng chảy”, công nghệ là “đòn bẩy” và môi trường là “mục tiêu” cuối cùng.

Doanh nghiệp của bạn đã sẵn sàng cho lộ trình đo lường dữ liệu phát thải để tiếp cận nguồn vốn xanh chưa? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn về những khó khăn lớn nhất khi triển khai ESG tại Việt Nam ở phần bình luận bên dưới!