Khơi thông dòng vốn tư nhân: Giải bài toán thể chế và niềm tin

Khơi thông dòng vốn tư nhân hiện nay không chỉ dừng lại ở việc nới lỏng chính sách mà đòi hỏi một sự đột phá về thể chế nhằm củng cố niềm tin cho nhà đầu tư.

Sau một năm triển khai Nghị quyết số 68, nền kinh tế Việt Nam đang chứng kiến một hiện tượng đáng suy ngẫm: không gian chính sách đã được mở rộng đáng kể, nhưng dòng vốn từ khu vực tư nhân vẫn chưa có sự bứt phá tương xứng với kỳ vọng.

Tín hiệu hồi phục và “nghịch lý” của dòng vốn

Nhìn vào những con số sơ khởi, chúng ta thấy những điểm sáng rõ rệt. Trong 4 tháng đầu năm, thị trường ghi nhận hơn 119.000 doanh nghiệp thành lập mới hoặc quay trở lại hoạt động, tăng gần 33% so với cùng kỳ (trung bình mỗi tháng có khoảng 30.000 doanh nghiệp gia nhập). Điều này cho thấy niềm tin cơ bản của thị trường đang dần hồi phục.

Môi trường kinh doanh cũng chuyển dịch tích cực từ tư duy “kiểm soát” sang “kiến tạo”. Việc thay thế tiền kiểm bằng hậu kiểm và cắt giảm chi phí tuân thủ đã biến khu vực tư nhân từ đối tượng bị quản lý trở thành đối tác chiến lược trong phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại: Dù chiếm đến 56% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, khu vực tư nhân lại tỏ ra cực kỳ thận trọng. Dữ liệu năm 2025 cho thấy dòng vốn đầu tư mạo hiểm và cổ phần tư nhân năm 2024 chỉ đạt khoảng 2,3 tỷ USD, sụt giảm tới 35% so với năm trước. Thay vì đổ vào sản xuất, dòng tiền có xu hướng “trú ẩn” tại các kênh an toàn như vàng, tiền gửi tiết kiệm hoặc bất động sản.

Điểm nghẽn nằm ở đâu: Thủ tục hay Thể chế?

Thực tế cho thấy, vấn đề không nằm ở sự khan hiếm vốn mà là khả năng “kích hoạt” vốn vào sản xuất và đầu tư dài hạn. Cải cách thủ tục hành chính chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ chính là chất lượng thể chế và niềm tin bền vững.

Rủi ro pháp lý và tâm lý phòng thủ

Khung pháp lý hiện nay vẫn còn thiếu sự đồng bộ, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, tài chính và đầu tư. Khi rủi ro chính sách trở nên khó dự báo, chi phí rủi ro tăng cao, khiến các nhà đầu tư trì hoãn quyết định giải ngân. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, khi lợi nhuận kỳ vọng không đủ bù đắp rủi ro, tâm lý phòng thủ sẽ chiếm ưu thế.

Sự tương phản trong tăng trưởng vốn

Một minh chứng sắc nét cho “sức ỳ” của vốn tư nhân là sự chênh lệch với vốn công và FDI. Giai đoạn 2023-2025, tốc độ tăng vốn đầu tư tư nhân có lúc chỉ đạt 2,7% - mức thấp kỷ lục. Trong khi đó, 4 tháng đầu năm 2026, vốn đầu tư ngân sách nhà nước đạt 187.100 tỷ đồng (tăng 10,4%) và vốn FDI thực hiện đạt 7,4 tỷ USD (tăng gần 10%). Điều này cho thấy dòng vốn ngoại và vốn nhà nước đang vận hành hiệu quả hơn nhiều so với nội lực tư nhân.

Chiến lược “khơi dòng” để tạo động lực tăng trưởng

Để chuyển hóa nguồn lực tư nhân thành động lực tăng trưởng, Việt Nam cần những chiến lược mang tính hệ thống:

• Lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư: Tập trung vào các dự án hạ tầng quy mô quốc gia như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hay các trục đô thị lớn để tạo ra không gian hấp thụ vốn tư nhân.
• Cải cách cơ chế đối tác công - tư (PPP): Nhà đầu tư không sợ rủi ro thị trường, họ chỉ sợ rủi ro chính sách. Cần một cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch, bảo đảm quyền tài sản và tính ổn định của các hợp đồng dài hạn.
• Thúc đẩy “Tăng trưởng kép” (Số và Xanh): Kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc để cạnh tranh toàn cầu.
• Hỗ trợ thực chất cho SME: Phát triển tín dụng xanh, ưu đãi thuế cho công nghệ và xây dựng các cụm liên kết ngành để doanh nghiệp lớn dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ.

Lời kết: Từ “Mở đường” đến “Khơi dòng”

Nghị quyết số 68 đã hoàn thành xuất sắc vai trò mở đường. Giai đoạn tiếp theo là bài toán khơi dòng. Hiệu quả thực sự không nằm ở số lượng doanh nghiệp thành lập, mà ở việc dòng vốn tư nhân có thực sự chảy vào sản xuất, hạ tầng và đổi mới sáng tạo hay không.

Đây là cuộc chơi của niềm tin. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch và tin cậy, trong khi doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ ngắn hạn sang dài hạn. Chỉ khi niềm tin được củng cố, dòng vốn mới thực sự trở thành mạch máu nuôi dưỡng nền kinh tế.

Theo GS-TS Trần Thọ Đạt, Đại học Kinh tế Quốc dân.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Bạn đánh giá thế nào về rào cản lớn nhất khiến doanh nghiệp tư nhân hiện nay ngại đầu tư dài hạn? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận hoặc gửi thư về cho chúng tôi để cùng thảo luận sâu hơn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao dòng vốn tư nhân chưa bứt phá dù chính sách đã mở rộng?Nguyên nhân chủ yếu nằm ở chất lượng thể chế và niềm tin thị trường. Những bất định trong khung pháp lý (đất đai, tài chính) và biến động kinh tế toàn cầu khiến nhà đầu tư chọn trạng thái phòng thủ, chuyển vốn sang các kênh trú ẩn như vàng, bất động sản thay vì sản xuất.

Vai trò của đầu tư công trong việc dẫn dắt vốn tư nhân là gì?Đầu tư công đóng vai trò tạo ra hạ tầng nền tảng và không gian đầu tư đủ lớn (ví dụ: đường sắt tốc độ cao, trục đô thị). Khi hạ tầng hoàn thiện, nó tạo ra động lực và giảm rủi ro cho các dự án tư nhân đổ vốn vào theo sau.

Doanh nghiệp SME cần làm gì để thích nghi với xu hướng tăng trưởng mới?Doanh nghiệp SME cần chủ động chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời tận dụng các chính sách tín dụng xanh và tham gia vào các cụm liên kết ngành do doanh nghiệp lớn dẫn dắt.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao dòng vốn tư nhân chưa bứt phá dù chính sách đã mở rộng?

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở chất lượng thể chế và niềm tin thị trường. Những bất định trong khung pháp lý (đất đai, tài chính) và biến động kinh tế toàn cầu khiến nhà đầu tư chọn trạng thái phòng thủ, chuyển vốn sang các kênh trú ẩn như vàng, bất động sản thay vì sản xuất.

Vai trò của đầu tư công trong việc dẫn dắt vốn tư nhân là gì?

Đầu tư công đóng vai trò tạo ra hạ tầng nền tảng và không gian đầu tư đủ lớn (ví dụ: đường sắt tốc độ cao, trục đô thị). Khi hạ tầng hoàn thiện, nó tạo ra động lực và giảm rủi ro cho các dự án tư nhân đổ vốn vào theo sau.

Doanh nghiệp SME cần làm gì để thích nghi với xu hướng tăng trưởng mới?

Doanh nghiệp SME cần chủ động chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời tận dụng các chính sách tín dụng xanh và tham gia vào các cụm liên kết ngành do doanh nghiệp lớn dẫn dắt.