Thị trường lao động quý I/2026: Thu nhập tăng nhưng thất nghiệp vẫn đáng lo

Thị trường lao động quý I/2026 vừa ghi nhận những diễn biến phức tạp với hơn 1,06 triệu người thất nghiệp, đặt ra nhiều thách thức lớn cho công tác quản trị nguồn nhân lực quốc gia.

Theo số liệu mới nhất từ Bộ Nội vụ, bức tranh việc làm trong ba tháng đầu năm 2026 cho thấy một sự phân hóa rõ rệt. Dù quy mô lực lượng lao động có sự tăng trưởng, nhưng áp lực thất nghiệp vẫn hiện hữu, đặc biệt là ở những nhóm đối tượng nhạy cảm với biến động kinh tế.

Thực trạng thất nghiệp: Áp lực đè nặng lên khu vực thành thị và thanh niên

Con số 1,06 triệu người thất nghiệp trong độ tuổi lao động không chỉ là một thống kê khô khan mà phản ánh sự khó khăn trong việc kết nối cung - cầu lao động. So với cùng kỳ năm trước, số người mất việc đã tăng thêm 21.800 người, cho thấy xu hướng sụt giảm cơ hội việc làm trong ngắn hạn.

Đáng chú ý, tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị hiện đứng ở mức 2,46%, ghi nhận mức tăng nhẹ so với quý IV và cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy các đô thị lớn, vốn là nơi tập trung nhiều doanh nghiệp, đang đối mặt với làn sóng tinh giản biên chế hoặc thay đổi cấu trúc vận hành.

Điểm nhức nhối nhất chính là tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên, đạt mức 8,86%. Đặc biệt, có khoảng 1,6 triệu thanh niên rơi vào tình trạng “NEET” (không đi làm, không đi học, không tham gia đào tạo), chiếm tới 11,4% tổng số thanh niên. Đây là một tín hiệu báo động về sự lãng phí nguồn lực trẻ và nguy cơ đứt gãy kỹ năng nếu không có sự can thiệp kịp thời từ các chính sách hướng nghiệp.

Quy mô lực lượng lao động mở rộng nhưng thiếu hụt kỹ năng chuyên môn

Xét về tổng thể, lực lượng lao động cả nước đạt 53,6 triệu người, tăng gần 688.000 người so với cùng kỳ năm 2025. Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đạt 68,3%, trong đó nam giới chiếm ưu thế với 74,5% và nữ giới là 62,3%.

Tuy nhiên, một “điểm nghẽn” lớn được chỉ ra là chất lượng lao động. Trong số 52,5 triệu người có việc làm, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ chỉ đạt 29,6%. Việc thiếu hụt chứng chỉ chuyên môn khiến người lao động dễ bị thay thế bởi tự động hóa hoặc gặp khó khăn khi muốn chuyển đổi sang các công việc có giá trị gia tăng cao hơn.

Thu nhập bình quân tăng trưởng, nhưng rủi ro mất việc vẫn hiện hữu

Một điểm sáng hiếm hoi là mức thu nhập của người lao động có sự cải thiện. Thu nhập bình quân quý I đạt 9 triệu đồng/tháng, tăng 8,5% (tương đương 705.700 đồng) so với cùng kỳ năm ngoái. Đối với nhóm làm công hưởng lương, con số này đạt 10 triệu đồng/tháng, tăng 6,6%.

Dù thu nhập tăng, nhưng thực tế thị trường vẫn đầy biến động. Minh chứng là hơn 123.000 người đã nộp hồ sơ đăng ký nhận trợ cấp thất nghiệp, với hơn 120.000 trường hợp đã được phê duyệt hưởng trợ cấp. Các nhóm ngành chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bao gồm:

• Công nghiệp chế biến - chế tạo: Chịu áp lực từ đơn hàng thế giới và chuyển đổi số.
• Nông - lâm nghiệp và thủy sản: Chịu tác động của biến đổi khí hậu và thị trường tiêu thụ.
• Xây dựng: Biến động theo tiến độ các dự án đầu tư công và bất động sản.
• Bán buôn - bán lẻ: Sự cạnh tranh gay gắt từ thương mại điện tử.

Nhận định chuyên gia: Giải pháp nào cho nhóm lao động dễ tổn thương?

Nhìn từ góc độ chuyên gia, việc thu nhập tăng trong khi tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao cho thấy một sự lệch pha về kỹ năng. Doanh nghiệp sẵn sàng trả lương cao cho lao động trình độ cao, nhưng lại khắt khe hơn với lao động phổ thông hoặc sinh viên mới ra trường thiếu kinh nghiệm thực tế.

Để cải thiện tình hình, giải pháp cốt lõi không chỉ nằm ở việc tạo ra nhiều việc làm hơn, mà là nâng cao tỷ lệ lao động có bằng cấp (hiện chỉ 29,6%). Việc đẩy mạnh đào tạo lại (reskilling) và đào tạo nâng cao (upskilling) là con đường duy nhất để người lao động không bị bỏ lại phía sau trong làn sóng công nghệ.

Bạn đánh giá thế nào về cơ hội việc làm trong năm 2026? Liệu bằng cấp có còn là “tấm vé vàng” hay kỹ năng thực chiến mới là yếu tố quyết định? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn dưới phần bình luận!